🕒Leestijd ongeveer 9 minuten
Een paar dagen geleden publiceerde SKO de kijkcijfers over heel 2005. Hieruit bleek dat we weer langer voor de buis hebben gezeten. De doelgroep 6+ zat gemiddeld 195 minuten per dag voor de TV. 13+ zelfs nog iets langer, namelijk 202 minuten. Het mediabureau Carat heeft een uitgebreide analyse gemaakt van de kijkcijfers en stelde zich hierbij de volgende vragen:
Wat kunnen verklaringen zijn voor de groeiende kijktijd?
“¢ Heeft het te maken met de vergrijzing van Nederland?
“¢ Komt het door het programma-aanbod?
“¢ Spelen sociaal-economische factoren een rol?
Ga maar “Ëœns zitten voor een gedegen verhaal . . .
Kijktijd in 40 jaar verdubbeld
Voordat we inzoomen op mogelijke verklaringen voor de stijgende kijktijd, eerst enkele algemene cijfers uit het verleden.
Vanaf 1966 is de kijktijd per dag toegenomen. Het jaar 1988 vormt hierin een breekpunt. In dit jaar stijgt het aantal minuten per dag significant van 100 minuten per dag in 1987 naar 120 minuten in 1988.
Dit komt mede door de intrede van commerciële televisie op de Nederlandse markt. Het eerste commerciële Nederlandse net was Kindernet in 1988. Het jaar daarna kwam RTL Veronique, dat later RTL4 is geworden. Midden jaren negentig betraden nog een serie nieuwe zenders de markt, totdat vorig jaar (augustus 2005) de jongste commerciële zender erbij kwam: Talpa. Met de komst van al deze zenders en de uitbreiding naar dagtelevisie, is de kijktijd in Nederland evenredig toegenomen.
De kijktijd is in 2005 vergeleken met 40 jaar geleden zelfs verdubbeld! Nederlanders van 13 jaar en ouder keken zoals gezegd gemiddeld 3 uur en 22 minuten televisie per dag. Dit is 3 minuten meer dan in 2004.
Januari en december zware TV-maanden
Januari is de maand met de hoogste kijktijd. De gemiddelde kijktijd bedroeg hier 255,3 minuten per dag. Na januari werd er in de laatste maand van 2005, december, het meeste naar de televisie gekeken. In het tijdvak 18.00 ““ 24.00 uur werd in november het meest gekeken, waarop januari en december volgen.
In de zomermaanden kijken mensen het minst naar de televisie. In juni werd het minst naar de televisie gekeken in 2005.
De “Ëœtraditionele‘ dip in de zomermaanden is enerzijds te verklaren door het minder aantrekkelijke programma-aanbod en het feit dat mensen in de zomer meer buitenactiviteiten hebben. De televisie verdwijnt in de zomermaanden meer naar de achtergrond en wordt later ingeschakeld.
Het weer heeft ook een kleine impact op de kijktijd. De temperaturen lagen voor juni, juli en augustus respectievelijk gemiddeld op 16,8, 17,7 en 16,2 graden Celsius. September had overigens ook nog een relatief hoge temperatuur: 15,7 graden Celcius. Deze maand ligt qua laagste kijktijd op de vierde plaats.
Zondag meeste kijktijd
Met maar liefst 234,5 minuten (3 uur en 54,5 minuten) per dag is de zondag de meest bekeken dag van de week. De vele sportuitzendingen zijn hier waarschijnlijk de oorzaak van.
De donderdag scoort het laagste van de dagen. Op donderdag werd 187,5 minuut televisie gekeken. Op donderdag ligt het aantal minuten tussen 18.00 ““ 24.00 uur het laagst. Voor de overige tijden laat de donderdag zien dat zij precies in het midden ligt.
Daar waar televisie een uitschieter heeft in het weekend, is radio juist meer een door de weeks medium (ochtend- en avondspits). Maandag en vrijdag zijn van alle doordeweekse dagen het populairst.
De leestijd van dagbladen stijgt volgens het Tijdsbestedings Onderzoek juist in het weekend, waarbij mensen de zaterdag langer in de krant bladeren dan op zondag.
Vrijdag, zondag en maandag vormen voor tijdschriften de beste belezen dagen, waarbij zondag de ranking aanvoert.
Voor het online surfgedrag kun je in het algemeen stellen dat de maandag en dinsdag de populairste dagen van de week zijn.
Prime time
Uit bovenstaande grafiek wordt duidelijk dat televisie het meest wordt gekeken in het tijdvak 18.00 ““ 24.00 uur en dan met name tussen 20.00 ““ 23.00 uur. Dit is het zogeheten prime time-tijdvak. De doelgroepen 13-19 jaar, 13 jaar en ouder, 20-49 jaar en 50 jaar en ouder kijken allen min of meer hetzelfde tot en met 12.00 uur “Ëœs middags. Bij de doelgroep 3-12 jaar valt op dat er in de ochtend relatief veel televisie wordt gekeken en dat er in de lunch nog een kleine hobbel te zien is in de kijktijd. Na een uur of negen “Ëœs avonds daalt de kijktijd bij deze groep (bedtijd!).
De 13-19 jarigen kijken iets langer televisie door dan de 3-12 jarigen, maar vanaf een uur of negen daalt bij hen de kijktijd ook snel. Wat opvalt bij deze doelgroep is dat zij relatief weinig televisie kijken. Deze doelgroep heeft een ander mediaconsumptiepatroon en is voornamelijk online te vinden. Ook gebruiken zij media veelal tegelijkertijd (multitasking). Volgens het Jongeren Onderzoek 2005 zegt maar liefst 66% van de jongeren tussen de 6 en 29 jaar dat zij wel eens gebruik maken van meerdere media op hetzelfde moment. Een populaire combinatie is televisie en internet of radio en internet.
De doelgroep 50 jaar en ouder kijkt het meeste naar de televisie, zowel overdag als “Ëœs avonds. Deze doelgroep heeft doorgaans meer tijd over om televisie te kijken en gebruikt het medium bovendien meer als hoofdmedium dan andere doelgroepen.
Ouderen en TV-kijken
Heeft de stijging in kijktijd te maken met de groeiende groep 50+ in Nederland? Dit zou kunnen. Mensen boven 65 jaar kijken namelijk erg veel televisie; 258,1 minuten per dag, gevolgd door 50-64 jarigen met 234,2 minuten.
In onderstaande grafiek worden de indexpunten van de kijktijd getoond. De index is op 2003 gezet. Duidelijk is te zien dat de doelgroep 3-12 jaar minder televisie is gaan kijken. In 2005 zijn zij zelfs 8% minder televisie gaan kijken dan in 2003. Opvallend is dat de doelgroep 20-34 jaar 8% meer televisie is gaan kijken dan in 2003. 13-19 jaar en 65 jaar en ouder zijn allebei 1% meer gaan kijken. 50-64 jaar is 1% minder gaan kijken ten opzichte van vorig jaar. 35-49 jaar is gelijk gebleven ten opzichte van 2004. Met 2003 is een stijging van 2% te zien.
Het NOM bevestigt het feit dat ouderen zware televisie kijkers zijn. Een vergelijking tussen alle mediumtypen is te maken door te kijken naar de zogeheten “Ëœmedia imperatives‘. Deze variabele geeft aan of respondenten tot zware of lichte gebruikers van een mediumtype behoren. Inzoomend op televisie blijkt dat de zware TV kijkers oververtegenwoordigd zijn onder ouderen (50+) en de lage welstandsklassen.
Van alle zenders/exploitanten zijn de Publieke Omroepen bij uitstek de zenders waar veel ouderen naar kijken. De gemiddelde kijktijd per dag ligt bij de doelgroep 65 jaar en ouder op 125,7 minuten. Dit is bijna de helft van wat deze doelgroep per dag kijkt. Ook scoort 50-64 jaar goed bij de Publieke Omroepen: 93,5 minuten (bijna 40% van de kijktijd op de Publieke Omroepen). 13-19 jarigen kijken het minst naar de Publieke Omroepen. De doelgroep 3-12 jaar kijkt iets meer naar de Publieke Omroepen. Dit heeft voornamelijk met het jeugdblok Z@pp te maken.
Bij de RTL-zenders is de verdeling van leeftijd evenwichtiger dan bij de publieke zenders. De doelgroep 50-64 jaar behaalt de hoogste kijktijden. Na 50-64 jaar zijn 20-34 jaar, 35-49 jaar en 65 jaar en ouder de doelgroepen die het meeste kijken. 3-12 jarigen kijken relatief weinig naar een RTL-zender.
Van de exploitanten heeft Talpa de laagste kijktijd. Dit is logisch, aangezien er maar één zender is en niet drie zoals bij de collegazenders. Het verloop op Talpa is min of meer vergelijkbaar met dat van SBS. 35-49 jaar kijkt het meest naar Talpa. In de overige tijden wordt relatief weinig naar Talpa gekeken aangezien Talpa alleen maar uitzend tussen 18.00 ““ 02.00 uur.
Internationaal bekeken
Nederland zit in de middenmoot voor wat betreft het aantal minuten televisie kijken per dag. Britten, Fransen, Polen, Duitsers en de landen rond de Middellandse Zee kijken beduidend meer TV dan de gemiddelde Nederlander. In de Scandinavische landen kijkt men juist minder TV dan in Nederland. De Amerikaan kijkt nog steeds het meeste naar de televisie. Met bijna vier uur per dag staat hij fier aan kop! De oudere Amerikaan (65 jaar en ouder) kijkt overigens meer dan zes uur per dag! Dit is de helft meer dan de Nederlandse 65-plusser kijkt!
Conclusies
Na al deze algemene cijfers volgt hier een aantal (voorzichtige) conclusies voor de stijging van de kijktijd in voorgaande jaren en 2005:
– Terugkijkend is te zien dat de stijging van de kijktijd een licht verband houdt met de introductie en toetreding van nieuwe zenders. Mensen zijn nieuwsgierig en willen weten hoe het programma-aanbod is.
– De introductie van dag- en ochtendtelevisie midden jaren negentig, gestimuleerd door de commerciële zenders, heeft een impuls gehad op de kijktijd.
– De introductie van Talpa heeft voor een kleine stijging in kijktijd gezorgd sinds augustus (veel doelgroepen en zenders laten een positieve index zien). Bovendien hebben IP en SBS in reactie op de start van Talpa de winterprogrammering in 2005 vervroegd (normaliter start deze in september). Dit heeft zeker ook een impact gehad op de stijging van de kijktijd sinds augustus.
– Mensen zijn meer en meer audiovisueel ingesteld. Televisie profiteert van deze tendens.
– De groeiende groep van 50+ heeft deels invloed op de stijging van de kijktijd, aangezien zij zware televisie gebruikers zijn. Dit komt tot uitdrukking in cijfers van zowel het SKO als van het NOM.
– Deze oudere groep kijkt, zoals gezegd, veel en doet dit zowel overdag als “Ëœs avonds. Deze doelgroep heeft doorgaans meer tijd over om televisie te kijken en gebruikt het medium bovendien meer als hoofdmedium dan andere doelgroepen.
– Het programma-aanbod was in 2005 niet uitzonderlijk te noemen. Het WK Voetbal onder de 20 jaar was een redelijk kijkcijfersucces, maar andere grote events als de Olympische Spelen ontbraken. Komend jaar staat bol van grote evenementen, de verwachting is dan ook dat de kijktijd in 2006 wederom zal groeien.
– Een ander mogelijke verklaring voor de stijging ligt in een bredere sociale en maatschappelijke context. Mensen zijn vandaag de dag meer en meer gericht op het regionale, het lokale en het gezin. Samen televisie kijken is één van de belangrijkste bronnen voor het kijkplezier. Een opvallende uitkomst uit een recent SKO-onderzoek is dat het samen kijken in de laatste zeven jaren toe is genomen van 51% naar 65%. Met name onder oudere mensen is het samen kijken populair. Het maakt het kijken leuker, gezelliger en is plezierig, omdat je samen bent in je eigen omgeving en kunt discussiëren over wat je op de televisie ziet. Samen kijken wordt ook vaak van tevoren gepland; men installeert zich voor de televisie om met anderen te genieten en te lachen. Het belang van samen kijken zie je terug in de kijkcijfers.
– Tot slot kan het ook zo zijn dat door de mindere economische omstandigheden van het afgelopen jaar het tijdsbestedingsgedrag is veranderd. Immers, televisie kijken is een stuk goedkoper dan (avond)bezoek aan het cafe, restaurant, theater, bioscoop.
Met dank aan Carat.