Vandaag maakte de Stichting Media en Democratie bekend dat voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis álle grote publieke én private mediabedrijven gezamenlijk de informateur hebben benaderd met een oproep om in het nieuwe kabinet een minister of coördinerend bewindspersoon voor Media en Technologie op te nemen.
De brief, gestuurd aan informateur Sybrand Buma en ondertekend door vrijwel de hele mediasector (van NOS, RTL en Talpa tot DPG Media, Mediahuis, FD Mediagroep, NPO en NDP Nieuwsmedia), schetst een urgent beeld van een medialandschap dat onder zware druk staat door de dominante rol van mondiale techbedrijven.
AI als nieuwe schakel in de informatiestroom
Waar sociale media de informatievoorziening al ingrijpend veranderden, vormt de opkomst van generatieve AI een veel fundamentelere verschuiving. Een groeiende groep Nederlanders, inmiddels zelfs kinderen, aldus de brief, zoekt niet langer informatie via journalistieke bronnen, maar via AI-systemen zoals chatbots en op AI-gebaseerde zoekmachines. Deze systemen bepalen zo in toenemende mate wat mensen te horen krijgen, zonder dat helder is hoe die antwoorden tot stand komen.
De brief stelt dat dit de democratische weerbaarheid onder druk zet. Antwoorden zijn vaak niet controleerbaar, eenzijdig of simpelweg onjuist. En daarbovenop gebruiken AI-bedrijven journalistieke content om hun modellen te trainen zonder toestemming of vergoeding. Hierdoor verliezen media steeds meer bereik én inkomsten, wat de productie van onafhankelijke journalistiek direct raakt.
De kern van de oproep: een geïntegreerd beleid
De ondertekenaars zien één structurele oplossing waarbij media- en technologiebeleid niet langer gescheiden zijn. Vrijwel alle vormen van mediaproductie en -consumptie zijn immers technologisch gedreven. De sector pleit daarom voor:
- een minister of coördinerend bewindspersoon die zowel media als technologie in portefeuille heeft;
- het expliciet integreren van nieuwsvoorziening in het Nederlandse AI-beleid;
- sterk toezicht op (oneerlijke) concurrentie met mondiale techplatforms;
- een stevige Nederlandse inzet bij de implementatie van Europese regelgeving, zoals de AI Act.
Volgens de brief is wachten tot een volgend kabinet geen optie meer. De neerwaartse spiraal waarin journalistiek minder wordt geproduceerd, AI-systemen daardoor slechter worden gevoed en de informatievoorziening verder verschraalt, moet worden doorbroken.
Historisch moment
Bijzonder aan deze oproep is niet alleen de inhoud, maar vooral de breedte van de coalitie. Een blik op de lijst ondertekenaars laat een vrijwel volledige afspiegeling van het Nederlandse medialandschap zien (pagina 3 van de brief). Publiek, privaat, groot, klein – iedereen staat erop. Dat zoveel concurrerende mediabedrijven gezamenlijk optrekken, onderstreept de enorme urgentie. In het mediadebat dat NDP Nieuwsmedia eerder dit najaar organiseerde ontstond ook al een roep om de scheidslijn tussen publiek en privaat plaats te laten maken voor samenwerking.
Wat betekent dit voor het nieuwe kabinet?
Als de formatie de komende weken een richting kiest waarin digitalisering, veiligheid en strategische autonomie hoog op de agenda staan, dan is de kans reëel dat media- en technologiebeleid dichter naar elkaar groeien. De vraag is dan vooral: durft een nieuw kabinet ook werkelijk te kiezen voor een geïntegreerd model? Maar ja, zo zijn er wel meer vragen rondom de kabinetsformatie…
De 22 ondertekenaars van de brief zijn:
- ANP, Martha Riemsma (directeur)
- BDUmedia, Ton Roskam (algemeen directeur)
- De Correspondent, Sabine Bijleveld (directeur)
- De Groene Amsterdammer, Pieter Elshout (directeur)
- Erdee Media Groep, Cornell Heutink (directeur)
- DPG Media, Erik Roddenhof (CEO)
- FD Mediagroep, Eugenie van Wiechen (algemeen directeur)
- Follow the Money, Jan-Willem Sanders (directeur)
- Mediahuis Nederland, Rien van Beemen (CEO)
- NDP Nieuwsmedia, Herman Wolswinkel (directeur)
- Nedag Uitgevers/Nederlands Dagblad, Vincenza La Porta (directeur-uitgever)
- NLPO, Eric Horvath (directeur-bestuurder)
- NOS, Renate Eringa (algemeen directeur)
- NPO, Lucien Brouwer (bestuursvoorzitter)
- NVJ, Thomas Bruning (algemeen secretaris)
- OneWorld, John Olivieira-Siere (uitgever)
- Roularta Media Nederland, Marjolein Denekamp (CEO)
- RPO, Jan Müller (directeur-bestuurder)
- RTL Nederland, Sven Sauvé (CEO)
- Talpa Network, Joost Brakel (CEO)
- Vrij Nederland, Sander Heijne (hoofdredacteur)
- Stichting Democratie en Media, Nienke Venema (directeur-bestuurder)